مسائل علمى تعليم و تربيت در مكهء اين دوره ، بر پايهء همان ميراث قرون گذشته بود كه در قالب دانش اندوزى در حلقه‌هاى درسىِ ايجاد شده توسط علما در مسجد الحرام يا در مدارسى بود كه افراد نيكوكار براى اسكان طلاب يا تدريس و نيز در برخى از خانه‌هاى علما كه درس‌هاى خاصى به طلابشان مىدادند ، تشكيل مىشد . مدرسهء رشيديه در اين دوره ، عثمانىها پيش از ماجراى مشروطه ، در اواخر قرن سيزدهم ، مدرسه‌اى به هدف تعليم لغت تركى و رياضيات و تاريخ درست كرده و شمارى از مدرّسان ترك را به آنجا فرستادند . پس از آن شمارى از مدرّسان مكّى را هم به آن ضميمه كردند و درس‌ها را به زبان تركى تدريس مىنمودند و در اين ميان ، حتى قواعد عربى را هم به زبان تركى تشريح مىكردند . در آن زمان ، گفته مىشد كه هدف ترك‌ها ، تركى كردن عرب و عربى بود ؛ به همين دليل ، جز فرزندان ترك‌ها يا اطفال بزرگان كه ارتباط با عثمانىها داشتند ، كسى از آن برنامه استقبال نكرد ؛ اما طلاب از فرزندان علما و مردم و مجاوران جز تعداد اندك ، كسى اقبالى به آن برنامه نشان نداد . اين‌مدرسه در باب‌الدريبه و نامش مدرسهء رشيديه بود . پس‌از آن به محلى كه بعدها چاپخانه حرم شد ، منتقل گرديد . سپس به القبّان در « مدعاة » و بعد از آن به سوق مَعْلات در بناى مدرسه السعوديه كه در جريان توسعهء خيابان‌ها اخيرا خراب شده ، منتقل شد . مدرسهء صولتيه « 1 » در اين وقت ، يكى از چهره‌هاى برجستهء هند كه از مجاهدانى بود كه بر ضد استعمار

--> ( 1 ) . اصل اين نام مربوط به زنى با نام « صولت النساء » است كه در سال 1290 براى فريضهء حج به مكه آمد و زمينى را در حارة الباب خريدارى كرد . اين امر در زمان امارت شريف عبدالمطلب بود . در همين مدرسه بود كه شيخ محمد عثمانى ( متولد كيرانه در نزديكى دهلى در سال 1233 ) آن مدرسه را در زمين ياد شده تأسيس كرد و به عنوان مدير آن تعيين شد . بنگريد : تاريخ مكة المكرمة ، صص 262 - 263 . « ج »